Προ ημερών κυκλοφόρησε στα μέσα ένα κείμενο από την Πρωτοβουλία Κατοίκων Κυψέλης για το Μετρό. Το παραθέτω χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συμφωνώ 100% με το περιεχόμενο του κειμένου αυτού – αλλά εγώ ασχολούμαι επαγγελματικά με συγκοινωνιακές υποδομές και εκ των πραγμάτων γνωρίζω περισσότερα από τους συγγραφείς του κειμένου. Είναι, όμως, ένα κείμενο που εκφράζει ειλικρινή αγωνία και διατυπώνει εύλογα ερωτήματα.
Με αφορμή ένα από όλα τα ερωτήματα του κειμένου, παραπέμπω στα γενικά σχέδια (οριζοντιογραφία και μηκοτομή) της Γραμμής 4, όπως έχουν στην ιστοσελίδα του Ελληνικού Μετρό, με ημερομηνία Ιούνιο – Ιούλιο του 2018, στο λινκ https://www.emetro.gr/?page_id=8442.
Παραθέτω αποσπάσματα από τα σχέδια αυτά που αφορούν τη συγκεκριμένη περιοχή της διαδρομής στην Κυψέλη που έχουν παρατηρηθεί τα προβλήματα (κίτρινο πλαίσιο) (συμπλήρωσα μόνο κάποια ονόματα δρόμων για καλύτερο προσανατολισμό). Στο απόσπασμα της μηκοτομής ο κάνναβος είναι πέντε μέτρα, συνεπώς μπορεί να εκτιμηθεί το βάθος εκσκαφής. Δεν το είχα κάνει μέχρι σήμερα αλλά εδώ που έφτασαν τα πράγματα ας έχουμε όλα δημόσια τα στοιχεία στο τραπέζι.
Update 17.7.2026:
Στην ανακοίνωση της “Ελληνικό Μετρό” για το θέμα αναφέρεται και το εξής: «[…] Από τις 08/05/26 οι εργασίες του TBM έχουν ανασταλεί καθώς διαπιστώθηκαν μη αναμενόμενες και ανιχνεύσιμες συνθήκες στο ιδιαίτερο ασθενές γεωλογικό υπόβαθρο που είχε ήδη μελετηθεί, κατά τη φάση σχεδιασμού του έργου. […]». Πρόκειται για μία φράση πολύ προσεκτικά διατυπωμένη και αυτός είναι ένας λόγος παραπάνω για να (ξανα) προβληματιστούμε για τον τρόπο που βλέπουν τα πράγματα στην “Ελληνικό Μετρό” (είχαμε προβληματιστεί και με αφορμή την περίφημη σήραγγα των 160 μέτρων στην Κατεχάκη, όπου επί μήνες η κατασκευάστρια εταιρία εκτελούσε τις εργασίες διάνοιξης εφαρμόζοντας μέθοδο διαφορετική από εκείνη που είχε εγκριθεί ενώ η πλευρά της “Ελληνικό Μετρό” ανέχθηκε ή αδιαφόρησε ή δεν διαπίστωσε καν το γεγονός αυτό).
Τι μας λέει η “Ελληνικό Μετρό”, λοιπόν; Μας λέει δύο σαφή πράγματα.
Πρώτον, ότι οι συνθήκες που διαπιστώθηκαν κατά τη διάνοιξη ήταν «μη αναμενόμενες και (μη) ανιχνεύσιμες». Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει καμία ευθύνη η κατασκευάστρια εταιρία. Βαριά κουβέντα. Πολύ βαριά.
Δεύτερον, ότι οι «μη αναμενόμενες και (μη) ανιχνεύσιμες» συνθήκες διαπιστώθηκαν παρά το ότι είχε ήδη μελετηθεί κατά τη φάση σχεδιασμού του έργου το γεωλογικό υπόβαθρο της περιοχής. Μόνο που οι συνθήκες αυτές δεν ήταν σημειακού χαρακτήρα ώστε να το κατανοήσει κανείς, δεν ήταν π.χ. ένα πηγάδι, που, πράγματι, θα μπορούσε να μην έχει καταγραφεί κατά τη γεωλογική αποτύπωση της ζώνης διέλευσης του έργου. Εδώ μιλάμε για ένα σημαντικό μήκος, τέτοιο που να αντιστοιχεί σε 20 πολυκατοικίες! Αν επί ένα τέτοιο μήκος έργου η “Ελληνικό Μετρό” δεν είναι βέβαιη ότι δεν θα διαπιστωθούν «μη αναμενόμενες και (μη) ανιχνεύσιμες συνθήκες» τότε υπάρχει σοβαρό, και γενικότερο, πρόβλημα. Θα μπορούσε, δηλαδή, να εμφανιστεί παρόμοιο πρόβλημα και στο υπόλοιπο μήκος της διάνοιξης, από την Κυψέλη έως το Κολωνάκι μέσω Εξαρχείων και Πανεπιστημίου; Τι, ακριβώς, λέμε εδώ;
Το κείμενο της πρωτοβουλίας κατοίκων Κυψέλης για το Μετρό:
ΔΕΝ ΘΑ ΠΛΗΡΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟ ΜΕ ΤΙΣ ΖΩΕΣ ΜΑΣ
Κατά την εξέλιξη των εργασιών της Γραμμής 4 του Μετρό στην Κυψέλη, έγινε γνωστό περί τα μέσα Απριλίου από τα MME το «τσιμέντο που ανάβλυζε στους δρόμους», με την Ελληνικό Μετρό να δίνει μια δημόσια απάντηση που έμοιαζε να καθησυχάζει. Αυτό που δεν δημοσιοποίησε η εταιρία ήταν πως το αναβλύζον τσιμέντο ήταν μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Στους δρόμους μεταξύ της πλατείας Κυψέλης και Ευελπίδων το προηγούμενο διάστημα και μέχρι να σταματήσει ο μετροπόντικας (κατά πάσα πιθανότητα στην οδό Ζακύνθου) οι κάτοικοι βίωναν σκηνές συνεχιζόμενης καταστροφής μέσα στα ίδια τους τα σπίτια: ρωγμές που ολοένα και άνοιγαν, πόρτες παράθυρα που σταμάτησαν να ανοίγουν/κλείνουν, αποκολλήσεις δομικών υλικών, αποκολλήσεις κτιρίων από τα διπλανά κτίρια, ύδατα που άρχισαν να αναβλύζουν σε υπόγεια (και δεν έχουν σταματήσει ως σήμερα). Κάποιοι κάτοικοι χρειάστηκε να απεγκλωβιστούν από τα σπίτια τους εξαιτίας θυρών που δεν μπορούσαν πια να ανοίξουν. Μερικοι εγκαταλείψαν προσωρινά την οικία τους. Ενοικιαστες που ειχαν την δυνατότητα εγκατέλειψαν τελείως την γειτονιά. Το φαινόμενο εμοιαζε με εναν σεισμό που συνεχίζεται για μέρες.
Αυτή η διαδικασία ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζουμε κατά πόσο έχει λήξει, μιας και κατά πώς φαίνεται η καθίζηση του εδάφους είναι γενικευμένη και είναι άγνωστο πότε το έδαφος θα σταθεροποιηθεί εντελώς: με λίγα λόγια ίσως μιλάμε για ένα φαινόμενο ακόμα εν εξελίξει.
Οι ζημιές αυτές προφανώς δεν αφορούν την αισθητική κατάσταση των κτιρίων. Δημιουργούν εύλογη ανησυχία για τη στατική συμπεριφορά τους και συνεπώς για τη σωματική ακεραιότητα όσων κατοικούν σε αυτά, ιδιαίτερα σε μια περιοχή όπου το μεγαλύτερο μέρος των κτιρίων έχουν κατασκευαστεί πολλές δεκαετίες πριν. Θα θέλαμε να τονίσουμε ότι από την κατάσταση αυτή επηρεάζονται και σχολεία της περιοχής καθώς και άλλα δημόσια κτίρια, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο και την ανησυχία.
Οι κινήσεις των κατοίκων που αποφάσισαν να κινητοποιηθούν ήταν πάνω κάτω παρόμοιες:
– Kλήση της άμεσης δράσης για καταγραφή του γεγονότος
– Αποστολές email σε Κοινοπραξία ΑΒΑΞ Α.Ε GHELLA S.p.a ALLSTROM TRANSPORT S.A και Ελληνικό Μετρό·
– Aίτημα στο ΤΕΕ για έκδοση γνωμάτευσης.
– Αίτημα προς την Πολεοδομία Αθηνών, Τμήμα Επικίνδυνων.
– Επιλογή ιδιώτη μηχανικού (με το ανάλογο κόστος).
– Επίσκεψη πραγματογνώμονα του ΤΕΕ (με το κόστος πάλι να βαρύνει τους κατοίκους)
H Ελληνικό Μετρό με κοινοποίηση στην ανάδοχη κοινοπραξία αποδέχτηκαν ότι υπήρξε πρόβλημα λόγω «δυσμενών γεωλογικών συνθηκών», δηλαδή ως ένα τεχνικά αναμενόμενο ρίσκο του έργου και όχι ως λάθος ή αμέλεια. Επίσης προσπάθησαν να μειώσουν τη βαρύτητα των περιστατικών και κυρίως απέφυγαν να παραχωρήσουν πρόσβαση στις μετρήσεις λέγοντας ότι αυτές είναι μέρος μιας ευρύτερης επιστημονικής διεργασίας και δεν θα βοηθούσαν περαιτέρω στην ενημέρωση των κατοίκων.
Οι μηχανικοί της κοινοπραξίας Άβαξ προσφέρθηκαν μάλιστα να «μερεμετίσουν» τις ζημιές, δηλαδή να στοκάρουν τις ρωγμές και να τρίψουν πόρτες και παράθυρα που δεν έκλειναν βάζοντας τους κατοίκους να υπογράψουν πως δεν έχουν άλλες απαιτήσεις από την εταιρεία: με λίγα λόγια θέλησαν να κρύψουν σημαντικά στοιχεία χρήσιμα στους οπτικούς ελέγχους του ΤΕΕ και στους ιδιώτες μηχανικούς και να αφαιρέσουν το δικαίωμα για απαίτηση ουσιαστικής υποστήριξης των κτιρίων.
Στις έντονες πιέσεις ειδικά για τις μετρήσεις διαβιβάστηκε σε όλους με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο ότι οι εταιρείες δεν θέλουν να δώσουν τα στοιχεία ή να επιτρέψουν στους ιδιώτες μηχανικούς των κτιρίων τουλάχιστον να τα δουν ώστε να επιβεβαιωθεί ότι έχει σταματήσει να εξελίσσεται το φαινόμενο της καθίζησης.
Παράλληλα, οι κάτοικοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με σημαντική οικονομική επιβάρυνση, καθώς κλήθηκαν να καλύψουν με δικά τους έξοδα τεχνικούς συμβούλους και μηχανικούς για να διαπιστώσουν την πραγματική έκταση των βλαβών που έχουν προκληθεί στις περιουσίες τους.
Η δε πολεοδομία (η οποία δεν πραγματοποιεί δομοστατικούς ελέγχους) έστειλε σε κάποιους κατοίκους γραπτή πρόταση πως ο έλεγχος οφείλει να γίνει από ιδιώτη μηχανικό με “μέριμνα” των κατοίκων και πως σε περίπτωση ακαταλληλότητας του κτιρίου αυτοί θα πρέπει να το εκκενώσουν άμεσα (πού να πάνε άραγε;). Σε διαφορετική περίπτωση θα συνδράμει η αστυνομία για την εκκένωση του κτιρίου. Με λίγα λόγια έκανε ό,τι μπορεί για να τους αποθαρρύνει και να τους τρομοκρατήσει περαιτέρω: λες και οι ίδιοι θα επέλεγαν να ζούνε σε ένα κτίριο που κινδυνεύει από κατάρρευση.
Θα θέλαμε να διευκρινίσουμε ότι οι κάτοικοι της Κυψέλης δεν είναι εν γένει αντίθετοι στα έργα υποδομής. Ωστόσο, θεωρούν αυτονόητο ότι τα μεγάλα δημόσια έργα θα έπρεπε να υλοποιούνται με πλήρη διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό προς τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στις γειτονιές που επηρεάζονται από αυτά.
Στην περίπτωσή μας, η Ελληνικό Μετρό και η κοινοπραξία της ΑΒΑΞ αρνούνται ακόμα και να δώσουν στους κατοίκους τόσο τις μετρήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί πριν την έναρξη των εργασιών όσο και την καταγραφή των ζημιών που πραγματοποίησαν οι ίδιοι και που προκλήθηκαν από τα έργα διάνοιξης, παρότι έχουν ζητηθεί από πολλούς κατοίκους.
Καμία επίσημη ανακοίνωση της Ελληνικό Μετρό δεν απαντάει όχι μόνο σε αυτά τα ζητήματα αλλά και σε άλλα καίρια ερωτήματα, βυθίζοντας όλη την περιοχή της Κυψέλης στην αβεβαιότητα:
– Ποιο είναι το μέγεθος της καθίζησης που υπέστη το μέχρι τώρα διανοιγμένο τμήμα;
– Λέγεται ότι ο μετροπόντικας έπεσε σε υπόγεια ύδατα. Πώς είναι δυνατόν να μη γνωρίζει η εταιρεία ότι η Φωκίωνος Νέγρη, η οδός Κερκύρας και οι παρακείμενοι δρόμοι ήταν ρέματα και ποτάμια μέχρι πολύ πρόσφατα; Τι σημαίνει αυτό για τις μελέτες που έχουν εκπονηθεί;
– Σε ποιο βάθος έσκαψε ο μετροπόντικας; Εικάζεται ότι ήταν εξαιρετικά μικρό: της τάξεως των 15 μέτρων μπορεί και λιγότερο. Υπάρχουν κτίρια με υπόγεια και καταφύγια τα οποία πρέπει να πλησιάζουν εξαιρετικά κοντά σε αυτό το βάθος.
– Γιατί η εταιρεία δεν έχει προβεί σε μετρήσεις και προαποτυπώσεις κτιρίων που θα επηρεαστούν από τη διάνοιξη της σήραγγας, ακόμα και μετά από έγγραφες επιστολές των κατοίκων;
– Τι θα συμβεί στους δρόμους, τις κατοικίες και τα μαγαζιά όταν ο μετροπόντικας ξαναρχίσει τη λειτουργία του; Πολλοί κάτοικοι έχουν ήδη προσλάβει ιδιώτες μηχανικούς (με το αντίστοιχο κόστος) προκειμένου να συντάξουν δικές τους τεχνικές μελέτες για πιθανές κατόπιν διενέξεις με την εταιρεία σε περίπτωση που βρεθούν στην ίδια θέση.
Δεν ζητούμε προνόμια: ζητούμε το αυτονόητο: να μπορούμε να ζούμε με ασφάλεια στα σπίτια μας, να γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει και να μην επωμιστούμε οι ίδιοι το κόστος και τις συνέπειες ενός δημόσιου έργου. Το Μετρό αφορά ολόκληρη την πόλη. Δεν μπορεί όμως να κατασκευάζεται σε βάρος της ζωής, της ασφάλειας και της περιουσίας των κατοίκων.
Δεν θα πληρώσουμε την κατασκευή του μετρό με τις ζωές μας.
Όλες κι όλοι έξω από το δημαρχείο την Τετάρτη 15/7 Στις 15.00 όπου θα συζητηθεί το θέμα των καθιζήσεων.
Πρωτοβουλία Κατοίκων Κυψέλης για το Μετρό
