Αναζήτησα τα πλέον διαδεδομένα και επιδραστικά άρθρα για τον εν εξελίξει πόλεμο Αμερικής-Ισραήλ και Ιράν.

Κατάλαβα, λοιπόν, ότι ένα από τα άρθρα ανάλυσης που επηρέασε τη συζήτηση και αναπαράχθηκε ή αναφέρθηκε εκτεταμένα από άλλους αναλυτές σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν το «The War Against Iran» του Emile Hokayem, δημοσιευμένο εδώ και κοντά δύο μήνες στο International Institute for Strategic Studies – IISS.

Το άρθρο θεωρήθηκε από πολλούς ένα από τα πιο ολοκληρωμένα στρατηγικά κείμενα για τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν. Η βασική του θέση είναι ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι μπορεί να ισχυριστούν ότι νίκησαν, ενώ στην πραγματικότητα να βρεθούν στρατηγικά σε χειρότερη θέση. Το κείμενο χρησιμοποιήθηκε ευρέως σε αναλύσεις δεξαμενών σκέψης, podcasts και πανεπιστημιακά σχόλια επειδή δεν υιοθετεί  ευθέως φιλοϊρανική ή φιλοϊσραηλινή οπτική αλλά εξετάζει τις δομικές συνέπειες για τη Μέση Ανατολή και τη διεθνή τάξη.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο παρατίθεται αποκωδικοποιημένο εδώ και όχι, φυσικά, λόγω συμφωνίας με το περιεχόμενό του.

Το πρωτότυπο άρθρο βρίσκεται στο λινκ:  https://www.iiss.org/online-analysis/survival-online/2026/04/the-war-against-iran.

ΜΕΡΟΣ Α: Τι λέει το άρθρο

Κεντρική θέση του άρθρου

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν αποτελεί:

• αποτέλεσμα δεκαετιών αποτυχίας της διπλωματίας να περιορίσει το Ιράν,
• συνέχεια της αλυσίδας γεγονότων που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023,
• ένδειξη της αποτυχίας του συστήματος ασφάλειας της Μέσης Ανατολής,
• και σύμπτωμα μιας διεθνούς τάξης που αποδυναμώνεται.

Ωστόσο, η πιο ενδιαφέρουσα θέση του είναι ότι κανένας από τους τρεις βασικούς παίκτες (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) δεν είναι πιθανό να βγει πραγματικά κερδισμένος, ακόμη κι αν όλοι ισχυριστούν το αντίθετο.

Πώς φτάσαμε στον πόλεμο

Ο Hokayem θεωρεί ότι ο πόλεμος δεν ήταν αναπόφευκτος αλλά έγινε πολύ πιθανός λόγω:

1. της επεκτατικής και αναθεωρητικής πολιτικής του Ιράν,
2. του πυρηνικού προγράμματος,
3. της ισραηλινής πεποίθησης ότι η στρατιωτική λύση είναι προτιμότερη από τη διπλωματία,
4. και της πολιτικής του Donald Trump, την οποία περιγράφει ως ευκαιριακή και χωρίς σαφή στρατηγική.

Ο συγγραφέας είναι ιδιαίτερα επικριτικός προς τον Trump, θεωρώντας ότι:

• οι στόχοι άλλαζαν συνεχώς,
• οι αιτιολογίες του πολέμου ήταν αντιφατικές,
• δεν υπήρχε σαφές σχέδιο για την επόμενη ημέρα.

Διαφορά στόχων ΗΠΑ και Ισραήλ

Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του άρθρου είναι ότι οι δύο σύμμαχοι δεν επιδιώκουν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα.

Το Ισραήλ

Επιδιώκει:

• τη μόνιμη εξουδετέρωση του Ιράν,
• την κατάρρευση ή μεταμόρφωση του καθεστώτος,
• ακόμη και με κίνδυνο γενικευμένου χάους.

Οι ΗΠΑ

Ενδιαφέρονται περισσότερο για:

• τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας,
• την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών,
• τις σχέσεις με τα αραβικά κράτη,
• την αποφυγή ενός μακροχρόνιου πολέμου.

Κατά τον συγγραφέα, αυτή η διαφορά στόχων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές τριβές αργότερα.

Η ανθεκτικότητα του Ιράν

Παρά τις τεράστιες απώλειες:

• η ηγεσία ανασυγκροτήθηκε,
• δεν υπήρξε λαϊκή εξέγερση,
• δεν σημειώθηκαν μαζικές αποστασίες,
• το καθεστώς συνέχισε να λειτουργεί.

Ο Hokayem θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ υποτίμησαν την αντοχή του ιρανικού συστήματος.

Ταυτόχρονα όμως αναγνωρίζει ότι:

• οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν έχουν υποστεί τεράστιο πλήγμα,
• η περιφερειακή επιρροή του θα είναι πολύ μικρότερη για χρόνια,
• η οικονομική του απομόνωση θα ενταθεί.

Οι μεγάλοι χαμένοι: τα κράτη του Κόλπου

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο πρωτότυπη ανάλυση του άρθρου.

Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι:

• τα κράτη του Κόλπου (ΗΑΕ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν κ.ά.) προσπάθησαν να αποτρέψουν τον πόλεμο,
• φοβούνταν ακριβώς όσα τελικά συνέβησαν,
• βρέθηκαν στο επίκεντρο των ιρανικών αντιποίνων.

Το Ιράν επιτέθηκε:

• σε ενεργειακές εγκαταστάσεις,
• σε μονάδες αφαλάτωσης,
• σε λιμάνια,
• σε αεροδρόμια,
• σε τουριστικές υποδομές.

Κατά τον Hokayem, το βασικό πλήγμα δεν είναι μόνο υλικό αλλά ψυχολογικό:

Το Ιράν επιχειρεί να κλονίσει την εμπιστοσύνη επενδυτών, επιχειρήσεων και ξένων εργαζομένων προς τα κράτη του Κόλπου.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος

Το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα του άρθρου είναι ότι ο πόλεμος μπορεί να πετύχει το ακριβώς αντίθετο από αυτό που επιδίωκε.

Αν το Ιράν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι:

«Μόνο ένα πυρηνικό όπλο μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις»,

τότε ο πόλεμος θα έχει οδηγήσει ακριβώς σε εκείνο που υποτίθεται ότι προσπαθούσε να αποτρέψει.

Η τελική εκτίμηση του συγγραφέα

Ο Hokayem καταλήγει ότι:

• το Ισραήλ μπορεί να κερδίσει στρατιωτικά αλλά να βρεθεί αντιμέτωπο με ένα πιο ασταθές και πιο πυρηνικά προσανατολισμένο Ιράν,
• οι ΗΠΑ μπορεί να βυθιστούν σε μια ακόμη μακρά περιφερειακή κρίση,
• το Ιράν μπορεί να επιβιώσει αλλά πολύ πιο αδύναμο,
• τα κράτη του Κόλπου θα ζήσουν σε ένα πολύ πιο αβέβαιο περιβάλλον.

Η φράση που συνοψίζει καλύτερα όλο το άρθρο είναι:

«Όλοι μπορεί να ισχυριστούν ότι νίκησαν, αλλά όλοι μπορεί να καταλήξουν στρατηγικά χειρότερα από πριν.»

Αυτός είναι και ο λόγος που το άρθρο συζητήθηκε τόσο πολύ: δεν εξετάζει ποιος κερδίζει τις μάχες, αλλά αν ο πόλεμος βελτιώνει ή επιδεινώνει τη στρατηγική θέση όλων των εμπλεκομένων.

ΜΕΡΟΣ Β: Ποιος είναι ο συγγραφέας του άρθρου

Ποιος είναι ο Emile Hokayem;

Ο Emile Hokayem είναι Διευθυντής Περιφερειακής Ασφάλειας στο International Institute for Strategic Studies και ένας από τους γνωστότερους αναλυτές της Μέσης Ανατολής.

Ο Hokayem:

• είναι Λιβανέζος, αναλυτής διεθνών σχέσεων,
• ειδικεύεται στη Μέση Ανατολή, το Ιράν, τη Συρία και τις χώρες του Κόλπου,
• εργάζεται επί πολλά χρόνια στο IISS,
• θεωρείται περισσότερο «ρεαλιστής» αναλυτής ασφαλείας παρά ιδεολογικός σχολιαστής.

Οι αναλύσεις του συνήθως εστιάζουν:

• στις ισορροπίες ισχύος,
• στις στρατηγικές συνέπειες των πολέμων,
• στις ακούσιες συνέπειες των στρατιωτικών επεμβάσεων.

Τι δείχνει το συγκεκριμένο άρθρο για τον ίδιο;

Το άρθρο δεν είναι ουδέτερο. Φαίνεται ότι:

• θεωρεί το ιρανικό καθεστώς αναθεωρητική και αποσταθεροποιητική δύναμη,
• θεωρεί όμως επίσης ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορεί να έχουν υποτιμήσει τις συνέπειες της στρατιωτικής λύσης,
• αμφιβάλλει ότι η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να επιβληθεί απ’ έξω,
• ανησυχεί ιδιαίτερα για τον κίνδυνο το Ιράν να καταλήξει τελικά να επιδιώξει πυρηνικό όπλο.

Γι’ αυτό το άρθρο έκανε εντύπωση: δεν είναι ούτε στενά φιλοϊρανικό ούτε φιλοϊσραηλινό. Η βασική του θέση είναι ότι η στρατιωτική νίκη δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με στρατηγική επιτυχία

ΜΕΡΟΣ Γ: Μια πιο κριτική ανάγνωση του άρθρου

Μια πιο κριτική ανάγνωση του άρθρου δείχνει γιατί προκάλεσε ενδιαφέρον αλλά και γιατί δεν είναι απαλλαγμένο από παραδοχές.

Τι κάνει καλά το άρθρο

1. Ξεφεύγει από το «ποιος κέρδισε»

Οι περισσότερες αναλύσεις μετά από έναν πόλεμο εστιάζουν:

• πόσοι πύραυλοι καταστράφηκαν,
• πόσες εγκαταστάσεις χτυπήθηκαν,
• πόσοι σκοτώθηκαν.

Ο Hokayem θέτει διαφορετικό ερώτημα:

Μήπως μια τακτική νίκη οδηγεί σε στρατηγική ήττα;

Αυτή είναι κλασική σχολή στρατηγικής σκέψης (Clausewitz, Kissinger, Freedman).

2. Επισημαίνει τη διαφορά ΗΠΑ–Ισραήλ

Πολλές αναλύσεις αντιμετωπίζουν ΗΠΑ και Ισραήλ ως ενιαίο μπλοκ.

Ο Hokayem υπενθυμίζει ότι:

Ισραήλ	ΗΠΑ
Βλέπει το Ιράν ως υπαρξιακή απειλή	Βλέπει το Ιράν ως πρόβλημα ασφαλείας
Θέλει μόνιμη εξουδετέρωση	Θέλει διαχειρίσιμη ισορροπία
Ανέχεται υψηλότερο κόστος	Φοβάται μακροχρόνια εμπλοκή

Αυτό είναι σημαντικό και ιστορικά επιβεβαιώνεται πολλές φορές.

3. Υπενθυμίζει την ανθεκτικότητα «αυταρχικών» καθεστώτων

Η Δύση έχει επανειλημμένα υπερεκτιμήσει την πιθανότητα κατάρρευσης αντιπάλων:

• Σερβία 1999,
• Ιράκ 2003,
• Συρία μετά το 2011,
• Ρωσία μετά το 2022.

Ο Hokayem λέει ουσιαστικά:

«Μην θεωρείτε δεδομένο ότι επειδή καταστράφηκαν υποδομές, θα πέσει και το καθεστώς».

Πού μπορεί να ασκηθεί κριτική

1. Υποτιμά ίσως τον ισραηλινό στόχο

Το άρθρο φαίνεται να θεωρεί ότι:

αν το Ιράν επιβιώσει πολιτικά, τότε το Ισραήλ δεν πέτυχε πλήρως.

Ένας Ισραηλινός αναλυτής θα απαντούσε:

«Στόχος μας δεν ήταν η δημοκρατία στο Ιράν.
Στόχος μας ήταν να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο.»

Αν το πυρηνικό πρόγραμμα καθυστερήσει 10–15 χρόνια, πολλοί στο Ισραήλ θα το θεωρούσαν μεγάλη επιτυχία.

2. Υποθέτει ότι το Ιράν μπορεί εύκολα να επανεκκινήσει πυρηνικό πρόγραμμα

Το άρθρο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο:

«το Ιράν τώρα ίσως τρέξει προς την βόμβα».

Αυτό είναι πιθανό.

Όμως η αντίθετη άποψη λέει:

• καταστράφηκαν εγκαταστάσεις,
• χάθηκαν επιστήμονες,
• χάθηκαν δυνατότητες εμπλουτισμού,
• χάθηκαν γραμμές παραγωγής.

Άρα η «πυρηνική επανεκκίνηση» μπορεί να είναι πολύ δυσκολότερη απ’ όσο υπονοείται.

3. Βλέπει τον Trump κυρίως ως παράγοντα αστάθειας

Το άρθρο είναι αρκετά επικριτικό προς τον Trump.

Ένας υποστηρικτής της αμερικανικής στρατηγικής θα έλεγε:

«Ακριβώς επειδή ήταν απρόβλεπτος πέτυχε αποτροπή.»

Αυτή είναι η λεγόμενη “Madman Theory”, που είχε χρησιμοποιήσει και ο Richard Nixon.

Ο Hokayem δεν δίνει μεγάλο βάρος σε αυτή την ερμηνεία.

4. Υποτιμά ίσως την κόπωση της ιρανικής κοινωνίας

Το άρθρο θεωρεί σημαντικό γεγονός ότι δεν υπήρξε εξέγερση.

Αλλά ένας άλλος αναλυτής θα έλεγε:

«Η απουσία εξέγερσης εν μέσω πολέμου δεν σημαίνει στήριξη του καθεστώτος.»

Ιστορικά, οι κοινωνίες συχνά συσπειρώνονται προσωρινά απέναντι σε εξωτερική επίθεση.

Τι θα έλεγαν οι διάφορες σχολές

Ισραηλινή σχολή

Θα συμφωνούσε:

✔ το Ιράν είναι αναθεωρητική δύναμη.

Θα διαφωνούσε:

✘ ότι η επιβίωση του καθεστώτος σημαίνει αποτυχία.

Αμερικανική ρεαλιστική σχολή (Mearsheimer, Walt κ.λπ.)

Θα συμφωνούσε σχεδόν πλήρως:

✔ η αλλαγή καθεστώτος είναι ψευδαίσθηση,

✔ οι πόλεμοι παράγουν ακούσιες συνέπειες,

✔ η στρατιωτική ισχύς δεν λύνει πάντα πολιτικά προβλήματα.

Ιρανική οπτική

Θα συμφωνούσε:

✔ ότι το καθεστώς έδειξε ανθεκτικότητα.

Θα διαφωνούσε:

✘ με την περιγραφή του Ιράν ως κύριας αιτίας της κρίσης.

Θα υποστήριζε ότι η ισραηλινή και αμερικανική πολιτική ήταν ο βασικός παράγοντας κλιμάκωσης.

Αραβική οπτική (Κόλπος)

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αξία του άρθρου.

Ο Hokayem ουσιαστικά λέει:

«Η συζήτηση στη Δύση είναι Ισραήλ εναντίον Ιράν.

Η συζήτηση στον Κόλπο είναι:

Πώς θα επιβιώσουμε εμείς ανάμεσα στους δύο;»

Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά απουσιάζει από αμερικανικές και ευρωπαϊκές αναλύσεις.

Συνολική αξιολόγηση

Αν έπρεπε να το βαθμολογήσω ως άρθρο στρατηγικής ανάλυσης:

Κριτήριο	Βαθμός
Στρατηγική σκέψη	9/10
Γνώση Μέσης Ανατολής	9/10
Ισορροπία	8/10
Πρωτοτυπία	8/10
Αντικειμενικότητα	7/10

Η μεγαλύτερη συνεισφορά του δεν είναι ότι προβλέπει ποιος θα νικήσει, αλλά ότι θέτει το δύσκολο ερώτημα:

«Τι γίνεται αν όλοι οι εμπλεκόμενοι κερδίσουν τις μάχες που ήθελαν να κερδίσουν, αλλά ολόκληρη η περιοχή βγει πιο ασταθής από πριν;»

Αυτό είναι το πραγματικό επιχείρημα του Hokayem και ο λόγος που το άρθρο ξεχώρισε από την καθημερινή αρθρογραφία για τον πόλεμο.

ΜΕΡΟΣ Δ: Η αντοχή του άρθρου στον χρόνο

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος April–May 2026 του περιοδικού Survival και φαίνεται να γράφτηκε στις πρώτες εβδομάδες του πολέμου.

Το ερώτημα είναι αν οι εξελίξεις των περίπου δύο τελευταίων μηνών έχουν διαψεύσει ή επιβεβαιώσει τις βασικές του θέσεις.

Η εκτίμηση είναι ότι οι περισσότερες κεντρικές του θέσεις έχουν αντέξει αρκετά καλά, αν και όχι όλες.

Τι φαίνεται να έχει επιβεβαιωθεί

1. Το ιρανικό καθεστώς δεν κατέρρευσε

Ο Hokayem θεωρούσε υπερβολικές τις προσδοκίες περί άμεσης εσωτερικής ανατροπής. Μέχρι σήμερα δεν έχουμε δει κατάρρευση του κρατικού μηχανισμού ή μαζική αποσύνθεση των δομών εξουσίας.

2. Η στρατιωτική επιτυχία δεν μεταφράστηκε αυτόματα σε πολιτική λύση

Το άρθρο υποστήριζε ότι η καταστροφή στρατιωτικών στόχων δεν λύνει από μόνη της το «ιρανικό πρόβλημα». Αυτό παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

3. Οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να φοβούνται την αποσταθεροποίηση

Η βασική ανησυχία των αραβικών μοναρχιών δεν ήταν αν συμπαθούν το Ιράν, αλλά αν η σύγκρουση θα διαλύσει την περιφερειακή σταθερότητα. Αυτή η ανησυχία παραμένει.

Τι ίσως υποτίμησε

1. Το μέγεθος της ζημιάς στο Ιράν

Αν αποδειχθεί ότι οι στρατιωτικές, πυραυλικές και πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν έχουν υποβαθμιστεί για πολλά χρόνια, τότε το άρθρο πιθανώς ήταν υπερβολικά επιφυλακτικό ως προς τα στρατηγικά κέρδη του Ισραήλ.

2. Τη σημασία της αποτροπής

Το άρθρο εστιάζει πολύ στις ακούσιες συνέπειες και λιγότερο στο αν η επίθεση πέτυχε να αποκαταστήσει αποτροπή. Αν τα επόμενα χρόνια το Ιράν κινηθεί πιο συγκρατημένα, τότε μέρος της ανάλυσης θα χρειαστεί αναθεώρηση.

Το σημείο που ακόμη δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε

Η πιο σημαντική πρόβλεψη του Hokayem ήταν ουσιαστικά η εξής:

«Μήπως ο πόλεμος τελικά ωθήσει το Ιράν να θεωρήσει ότι μόνο ένα πυρηνικό όπλο μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωσή του;»

Αυτό δεν μπορεί να κριθεί μετά από δύο μήνες.

Θα χρειαστούν πιθανώς:

• χρόνια,
• πληροφορίες από υπηρεσίες πληροφοριών,
• στοιχεία για το πυρηνικό πρόγραμμα,

για να δούμε αν είχε δίκιο ή άδικο.

Γι’ αυτό το άρθρο παραμένει ενδιαφέρον. Δεν στηρίζεται σε τακτικές λεπτομέρειες (πόσοι πύραυλοι έπεσαν, πόσες βάσεις χτυπήθηκαν), που γερνούν γρήγορα. Θέτει κυρίως στρατηγικά ερωτήματα για:

• την επιβίωση καθεστώτων,
• την αποτροπή,
• τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής,
• τις ακούσιες συνέπειες των πολέμων.

Αυτά είναι ζητήματα που συνήθως αξιολογούνται σε ορίζοντα 5–10 ετών, όχι δύο μηνών. Για αυτό τον λόγο το άρθρο εξακολουθεί να διαβάζεται και να συζητείται, παρά το ότι δεν είναι πλέον «επίκαιρο» με τη δημοσιογραφική έννοια.